Miejsce w SLW: uczennica Tadeusza Kotarbińskiego.
Obszary badań: psychologia, etyka, historia filozofii.
BIOGRAFIA
Data i miejsce urodzenia: 11.02.1923. Warszawa.
Data i miejsce śmierci: 18.03.2008. Warszawa.
Rodzice: Jędrzej i Zofia z d. Langier.
Matura: Tajne Państwowe Liceum Jadwigi Kowalczykówny i Jadwigi Jawurkówny w Warszawie (1940).
Studia: Podziemny UW (1941–1955).
Magisterium: Utylitaryzm. 26.06.1947. UW. Tadeusz Kotarbiński.
Doktorat: Skuteczność a moralność działania. 3.11.1981. UT. Stanisław Soldenhoff.
Varia: Aresztowana jako uczennica tajnego kompletu (pseud.: Isia). Uczestniczka Powstania Warszawskiego (1944). Zdaje się, że w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych pracowała jako redaktorka w PWN.
IDEE, PROBLEMY, REZULTATY
Ogólna charakterystyka dorobku naukowego
Cierniak zajmowała się zagadnieniami z pogranicza psychologii i etyki – m.in. zagadnieniem sposobów wpływania na cudze postępowanie, pojęciami zazdrości i zawiści, smutku i rozbawienia, a także analizą poczucia własnej wartości.
Wybrane kwestie szczegółowe
- Wpływ na cudze postępowanie. „Wada, błędne postępowanie nie są trwałymi cechami człowieka, jak defekt jakiegoś przedmiotu – są błędną reakcją, świadczą o trudnościach w adaptacji, są epizodem w dynamicznym procesie życia, w którym zderza się nasz własny interes z interesem otoczenia.
Chcąc wpłynąć na czyjeś postępowanie, należy dotrzeć do jego motywacji i pamiętać, że każde postępowanie, choćby nie miało uzasadnienia moralnego, zawsze ma jakieś uzasadnienie. Dopiero gdy dotrzemy do tego uzasadnienia, do głębszych ukrytych potrzeb, możemy skutecznie wpłynąć, by znalazły one wyraz społecznie aprobowany. U źródeł bowiem tak zalety, jak i wady leży niejednokrotnie ta sama energia – tylko w wypadku wady źle skierowana.”
„Nie usuniemy wad, atakując tylko ich objawy, a wzmacniając ukryte przyczyny. Moralista nie zmieni człowieka jedynie przez głoszenie zasad, choćby były najsłuszniejsze.”
- Zazdrość i zawiść. Wspólną cechą zazdrości i zawiści jest „poczucie, że ktoś posiada jakieś dobra czy też zalety, których my nie posiadamy”.
„Zazdrość często bywa potępiana nie dlatego, że jest zła moralnie, ale dlatego, że zdradza naszą słabość, świadczy o jakimś braku; pod jakimś względem czujemy się mniej uprzywilejowani aniżeli inni, w pewnym sensie słabsi. Potępienie zazdrości nie dopomaga do uwolnienia się od tego uczucia. Nie jest ono bowiem całkowicie od nas zależne. Jeżeli je odrzucimy, nie przyznamy się do niego, ulegnie tylko stłumieniu, ale nie wygaśnie.”
Charakter zazdrości bywa różny – w zależności od jej przedmiotu. Innym rodzajem zazdrości jest zazdrość o uczucie (gdy ktoś nim darzy – lub zaczął darzyć – inną osobę), a innym o talent lub dobro materialne. W tym ostatnim wypadku zazdrość może prowadzić do kradzieży lub zniszczenia przedmiotu zazdrości.
Zazdrość zmienia się w zawiść, gdy „dołączy się do niej uczucie niechęci, nienawiści do danej osoby, pragnienie, by ją przedmiotu zazdrości pozbawić” – zwykle w sposób podstępny i skryty, manifestując pozory życzliwości.
- Smutek i rozbawienie. Nastrój smutku wywoływany jest przez niekorzystną sytuację, w której się znaleźliśmy. Reakcją na taką sytuację może być jednak także zadowolenie; jeśli ktoś czerpie takie zadowolenie z każdej niekorzystnej sytuacji – także zewnętrznej – a ponadto stara się dostrzec przede wszystkim złą stronę w każdej sytuacji – zajmuje postawę zrzędliwości (malkontenctwa): narzekania na wszystko.
Przeciwieństwem smutku jest rozbawienie. To drugie miewa źródła (częściej) zewnętrzne lub (rzadziej) wewnętrzne. „Może ktoś z wielką finezją i werwą opowiadać dowcipy, wyczuwać humor w czytanych książkach, życiowych sytuacjach czy wydarzeniach w życiu znajomych, a tracić go całkowicie, jeżeli w grę wejdzie jego osoba. Poczucie humoru, które nie opuszcza nas i wtedy, gdy nie ograniczamy się do roli widza, lecz stajemy się aktorami wydarzeń, gdy nie sprowadza się tylko do bystrej obserwacji, wrażliwości na nieoczekiwane zestawienia słów i wydarzeń, ale gdy uśmiechamy się sami ze siebie – ma uzdrawiającą siłę.” „Jeżeli ktoś potrafi roześmiać się z samego siebie bez goryczy, ten łatwiej zmieni postawę, gdy zajdzie tego potrzeba.”
- Poczucie własnej wartości. Poczucie własnej wartości („akceptacja własnej osoby”) jest niezbędne do tego, żeby jednostka była „zdolna do rozwoju”. „Człowiek powinien choć trochę siebie lubić, by móc się prawidłowo rozwijać.” Dlatego tak trudno znosi się upokorzenia – jak działania zmierzające do zniszczenia takiego poczucia. Potrzeba jego ujawnia się często w postaci zastępczej: zabiegania o znaczenie (ważność) w określonej społeczności, o powodzenie materialne, o sukcesy zawodowe.
Brak poczucia własnej wartości – lub poczucie własnej mniejszej wartości – czasem kompensowane bywa nadmierną pewnością siebie, czasem zaś przebiera postać kompleksu niższości. Ten ostatni ma niekiedy charakter samonapędzający się: kompleks niższości utrudnia osiągnięcie sukcesu, a brak sukcesu wzmacnia kompleks. Jedną z najskuteczniejszych metod usunięcia kompleksu niższości u danej osoby jest manifestowanie uczuciowej aprobaty (lub co najmniej szacunku) przez kogoś, na czyim uczuciu (resp. szacunku) tej osobie zależy.
Przesadne – nieuzasadnione – poczucie własnej wartości przybiera postać: (a) próżności, przejawiającej się w samozachwycie, w niesłusznym odmawianiu innym wartości bezpodstawnie przypisywanej sobie; (b) tupetu, przejawiającego się w roszczeniowym ignorowaniu praw innych ludzi.
BIBLIOGRAFIA
A. Wykazy prac:
Bp.
B. Bibliografia podmiotowa:
1. Teksty naukowe:
1.1. Książki [aa.]:
• 1964k (z: Natalia Bojarska, Barbara Lasocka i Stanisław Marczak-Oborski) – „Iskier” Przewodnik teatralny. W., Is, ss. 686. 19712, ss. 816. • 1977k (et al.) – Twój czas. W., WW, ss. 242. • 1978k – Człowiek sprzymierzeńcem czy wrogiem. W., WP, ss. 184. • 1991k (z: Natalia Bojarska, Barbara Lasocka i Stanisław Marczak-Oborski) – Dramat światowy. Cz. 1–2. W., WAF, W., ss. 486+400.
1.2. Książki (współ)redagowane:
Bp.
1.3. Zbiory tekstów własnych:
Bp.
1.4. Artykuły:
Bp.
2. Publicystyka:
Bp.
3. Teksty literackie:
Bp.
4. Przekłady:
■ Helvétius, Claude-Adrien: • 1959 – O umyśle. T. I–II. W., PWN, ss. 402+284. ■ Leibniz, Gottfried Wilhelm: • 1959 – [1] Monady i ich własności. [2] Ciągłość i związek powszechny rzeczy. Racja istnienia i jego doskonałość. W: [Kołakowski (red.) 1959], s. 69–78, 78–86.
C. Bibliografia przedmiotowa:
Bp.
