Miejsce w SLW: uczeń Władysława Tatarkiewicza.
Obszary badań: pedagogika (w szczególności – nauczanie historii), historia etyki.
BIOGRAFIA
Data i miejsce urodzenia: 21.03.1901. Warszawa.
Data i miejsce śmierci: 12.05.1966. Chislehurst/Londyn (Wielka Brytania).
Rodzice: Edmund Ewaryst Eugeniusz i Józefa z d. Jurkowska.
Matura: Gimnazjum Edwarda Aleksandra Rontalera w Warszawie (1920).
Studia: UWil (1920–1921), UW (1922–1928 – z przerwami).
Doktorat: J.K. Szaniawski jako etyk i historyk etyki. 14.03.1928. UW. Władysław Tatarkiewicz.
Dydaktyka: Gimnazjum Męskie im. św. Stanisława Kostki w Warszawie (1925/1926–1935…?) i inne gimnazja warszawskie; Gimnazjum Polskie w Szkocji (po II Wojnie Światowej – do śmierci).
Varia: Mąż Adeli. Uczestnik Kampanii Wrześniowej 1939; osadzony w obozie NKWD w Griazowcu; z Armią Andersa przedostał się na Zachód; uczestniczył w bitwie pod Monte Cassino.
IDEE, PROBLEMY, REZULTATY
Ogólna charakterystyka dorobku naukowego
Bornholtz sformułował m.in. postulaty mające na celu naprawę szkolnego programu historii oraz warunki twórczej dyskusji.
Wybrane kwestie szczegółowe
- Nauka historii w szkole. Przy konstrukcji programu nauki historii w szkole powinno się brać pod uwagę trzy fakty.
Pierwszy fakt – to to, że nauka historii ma spełniać istotną rolę w przekształcaniu ucznia w świadomego uczestnika życia publicznego. „Każdy z nas żyje w społeczności ludzkiej, jest członkiem narodu i obywatelem państwa polskiego, każdy pragnie odegrać w swym państwie i narodzie jakąś rolę, nie chcąc być tylko biernym świadkiem tego, co się wokół dzieje. Aby być czynnym i twórczym obywatelem, aby móc w przyszłości wpływać na życie i losy państwa i narodu, trzeba przede wszystkim być świadomym tego, co jest.”
Drugi fakt – to to, że treść nauki historii powinna być wolna od idealizacji fałszujących obraz przeszłości. „Przez zapoznanie ucznia z najmniej „pozytywnymi” momentami historii można więcej wywołać uczuć twórczych – niż przez szczegółowe podawanie, choćby barwnie i zajmująco, momentów szczytowych, pozbawionych zabarwienia emocjonalnego.” „Rzetelną, a nie fałszowaną dumę z przynależności do własnego państwa oprzeć należy na rzetelnym, wielostronnym oświetleniu przeszłości narodu i państwa.”
Trzeci fakt – to to, że program nauki historii powinien być konfrontowany z rzeczywistością szkolną. „Budowanie programu licealnego na podstawie programu pisanego, bez uwzględnienia doświadczeń [z jego realizacją], doprowadziłoby do rozdźwięku między programem pisanym a [szkolną] rzeczywistością.”
- Warunki twórczej dyskusji. Poważna dyskusja powinna spełniać określone warunki: komunikatywności, taktowności i krytycyzmu.
Po pierwsze więc, dyskusja powinna być prowadzona w zrozumiałym dla dyskutantów języku. „Użyte przez kogoś określenia i nazwy, podane bez szczegółowych wyjaśnień, jasne może dla tego kogoś, nie są jasne dla czytelników i stają się przedmiotem różnych, często wręcz sprzecznych interpretacji.”
Po drugie, dyskusja powinna być prowadzona w spokoju – powinna być wolna od „hałasu i krzykliwości” i uganiania się za „dziennikarskimi sensacjami”.
Po trzecie, dyskusja powinna być prowadzona w sposób krytyczny, a dokonywana w jej obrębie krytyka powinna być „rzeczowa i sumienna”.
BIBLIOGRAFIA
A. Wykazy prac:
Bp.
B. Bibliografia podmiotowa:
1. Teksty naukowe:
1.1. Książki własne:
• 1931k – Organizacja i technika pracy wychowawczej w szkole średniej. W., WMA, ss. 70. • 1934k – Historia dla klasy II gimnazjów. W., GW, ss. 232. 19372. L., PWKS, ss. 232. • 1935k – Historia dla klasy III gimnazjów. W., GW, ss. 248. 19372. L., PWKS, ss. 248. • 1937ak – Historia dla klasy I gimnazjów. L., PWKS, ss. 244. • 1937bk – Historia dla klasy IV gimnazjów. L, PWKS, ss. 168. 19382. • 1938k – Zagadnienia życia współczesnego. Podręcznik dla I klasy liceów ogólnokształcących. L., PWKS, ss. 250. 19432. J., SWAPW, ss. 168. 19463. Br., DWDPCK., ss. 196. • 1939k – Zagadnienia życia współczesnego. Podręcznik dla II klasy liceów ogólnokształcących. L., PWKS, ss. 196. • 1945k – Historia Polski do wieku siedemnastego – z uwzględnieniem historii powszechnej. H., WPZWP, ss. 112.
1.2. Książki (współ)redagowane:
Bp.
1.3. Zbiory tekstów własnych:
Bp.
1.4. Artykuły:
• 1933 – O programie historii. PPed r. LII nr 29–30 s. 284–286. • 1936 – W sprawie programów i podręczników. O potrzebie dyskusji. PPed r. LV nr 2 s. 20–22.
2. Publicystyka:
Bp.
3. Teksty literackie:
Bp.
4. Przekłady:
Bp.
C. Bibliografia przedmiotowa:
Bp.
