Miejsce w SLW: uczennica Władysława Witwickiego.

Obszary badań: psychologia i jej metody.

BIOGRAFIA

Data i miejsce urodzenia: 16.08.1904. Warszawa.

Data i miejsce śmierci: 08/09.1944. Warszawa.

Rodzice: Józef i Estera Małka z d. Glajchgewicht.

Matura: 8-klasowe Gimnazjum Żeńskie Instytutu Pedagogicznego Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie (1922).

Studia: UW (1922–1927 z przerwami).

Doktorat: O strukturze spostrzeżeń słuchowych. 1.07.1933. UW. Władysław Witwicki.

Varia: Używała także nazwisk: Adlerówna, Fusswerk – oraz imienia: Maryla. Była jedną z najbliższych współpracowniczek Władysława Witwickiego (kierowniczka naukowa w psychologicznych i psychotechnicznych punktach konsultacyjnych dla dzieci, utworzonych jeszcze przed wojną przy Centosie). Po pierwszej „akcji likwidacyjnej” w getcie warszawskim przeszła na tzw. stronę aryjską. Ukrywała się na przedmieściach Warszawy. Nie mogła się swobodnie poruszać z powodu „złego wyglądu”. Zginęła w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 od bomby Luftwaffe.

IDEE, PROBLEMY, REZULTATY

Ogólna charakterystyka dorobku naukowego

W zakresie psychologii Fusswerkowa zajmowała się teorią percepcji, podając m.in. ­charakterystykę spostrzeżeń przedmiotowych i podmiotowych. W zakresie metodologii badała warunki poprawnej obserwacji psychologicznej.

Wybrane kwestie szczegółowe

• Spostrzeżenia i ich struktura. Dwa rodzaje spostrzeżeń – przedmiotowe i podmiotowe – różnią się nie tylko tym, na co są skierowane, tj. tym, że pierwsze są skierowane na przedmioty zewnętrzne, a drugie na stany podmiotowe (takie jak ból, głód, nudności itp.). Różnią się one także strukturą.

Podstawowym elementem spostrzeżenia przedmiotowego jest wyobrażenie spostrzegawcze; jego treść jest dana jako zorganizowana całość – pod postacią układów spoistych, w pewien sposób „uformowanych”. W spostrzeżeniu przedmiotowym „powstaje z treści wyobrażenia spostrzegawczego wygląd przedmiotu zewnętrznego”.

Drugi element spostrzeżenia przedmiotowego tworzą sądy, odnoszące się do „zorganizowanej całości”. Wśród sądów tych są dwie grupy: (a) „sąd realizujący, który ujmuje zorganizowaną całość daną w treści wyobrażenia jako coś istniejącego”; (b) „główny sąd klasyfikujący”, w którym przedmiot spostrzeżony jest zaliczony do pewnej znanej nam „z imienia” klasy przedmiotów zewnętrznych; (c) „szczegółowy sąd spostrzegawczy, ujmujący przedmiot jako posiadający określone własności”.

Inaczej wygląda struktura spostrzeżenia podmiotowego:

„Charakterystyczną cechą spostrzeżeń podmiotowych jest to, że w nich z treści wyobrażeń spostrzegawczych powstają wyglądy stanów odpowiednich organów odbiorczych (zmysłowych).” Przy tym „cechą, należącą do wyglądu stanu podmiotowego w sposób konieczny, jest tylko lokalizacja w organie odbiorczym i ona właśnie charakteryzuje ten wygląd”.

• Charakter jednostki. Badacze charakteru jednostki powinni mieć świadomość czterech faktów.

Po pierwsze, charakter jest zbiorem dyspozycji dwojakiego rodzaju: dyspozycji do przeżyć i dyspozycji do zachowań (taką dyspozycją jest dobroć).

Po drugie, charakter nie jest „sposobem, w jaki jednostka kształtuje sobie życie”; charakter co najwyższej wpływa na ten sposób.

Po trzecie, na „sposób, w jaki jednostka kształtuje sobie życie”, wpływa nie tylko charakter, lecz także np. inteligencja i pamięć.

Po czwarte, zdarza się, że ujawnienie się cech charakteru dotąd stłumionych lub stłumienie cech charakteru dotąd się ujawniających powodują zmiany charakteru; nie są to jednak jedyne powody takich zmian.

• Zachowanie się osób badanych. Podczas indywidualnych badań psychologicznych badający powinien odnotować m.in. sposób zachowania się osoby badanej wobec instrukcji określającej to, co ma zrobić (uwaga, zainteresowanie, zrozumienie itd.), oraz wobec procesu realizacji instrukcji przez osobę badaną (ścisłość, zaradność, skupienie, szybkość, staranność, uczciwość, spokój itd.). Badający powinien też postarać się ustalić temperament osoby badanej oraz jej normalność, resp. anormalność.

Powyższa charakterystyka powinna być wzbogacona o opis zewnętrzny osoby badanej („typ budowy ciała, postawa, sposób chodzenia, mówienia itd.”).

W wypadku badań zbiorowych istotna jest dodatkowo m.in. obserwacja co do sposobu porozumiewania się ze sobą członków badanej zbiorowości i co do ewentualnego wyróżniania się określonych członków na tle pozostałych.

BIBLIOGRAFIA

Artykuły:

• 1928 – W sprawie obserwacyj podczas badań psycho­­metrycznych. Ps r. II z. 7 s. 43–47. • 1931 – Pogadanka o wyborze zawodu. Ps t. V z. 2 s. 84–94. • 1935a – Dwa rodzaje spostrzeżeń i ich struktura. KP t. VII s. 1–24. Str. franc.: Deux genres de perceptions et leur structure. SP v. II (1937) s. 440–441. • 1935b – Franciszka Baumgarten. Die Charaktgereigenschaften (rec.). Ps r. X z. 4 s. 264–271.

■ Brak innych publikacji.